14 ปีที่รอคอย คืนวิถีชาวปากมูล กับตุ้มปลายอนหนึ่งเดียวในไทย

2268

เมื่อวานนี้ที่แม่น้ำสองสี อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี จัดพิธีรับขวัญปลามีชาวบ้านมาร่วมงานเป็นจำนวนมาก เนื่องจากเขื่อนปากมูลเปิดประตูระบายน้ำตรงกับฤดูกาลปลาอพยพเป็นครั้งแรกในรอบ 14 ปี ผู้สื่อข่าวของเราไปร่วมงานนี้จะพาไปทำความรู้จัก “ตุ้มปลายอน” เครื่องมือหาปลาที่มีเพียงแห่งเดียวในไทย ถูกนำกลับมาใช้อีกครั้ง

จากลานหินปู่ผลาเหล็ก จังหวัดอุบลราชธานี มองเห็นแม่น้ำสองสายไหลมาบรรจบกันเป็นแม่น้ำสองสี จนได้ชื่อว่า “โขงสีปูนมูลสีคราม” นักท่องเที่ยวสามารถล่องเรือชมวิถีชีวิตของผู้คนริมฝั่ง ท่ามกลางบรรยากาศอบอุ่นและรอยยิ้มของชาวบ้าน วันนี้เขื่อนปากมูลเปิดประตูระบายน้ำ ตรงตามวัฏจักรการอพยพของปลาเป็นครั้งแรกในรอบ 14 ปี ถือเป็นการกลับมาอีกครั้งของตุ้มปลายอน เครื่องมือหาปลาที่มีเพียงแห่งเดียวในโลก เกิดจากภูมิปัญญาของชาวบ้านค้อใต้ ที่สืบทอดมานับร้อยปี

กว่าสิบปีที่หายไป ตุ้มปลายอนที่ถูกแขวนทิ้งไว้และที่กำลังสานใหม่จะได้กลับมาอีกครั้ง ชาวบ้านช่วยกันขนตุ้มขนาดใหญ่ ยาวกว่า 9 เมตร ไปวางในลำน้ำด้วยความหวัง

เจ้าปุ้ยว่ายน้ำตามมาให้กำลังใจพี่นาย หนึ่งในกำลังสำคัญของภารกิจนี้ ตุ้มถูกวางลงตำแหน่ง เราปั้นก้อนข้าวขนาดเท่ากำปั้นเป็นเหยื่อล่อปลา พี่นายอาศัยความชำนาญดำน้ำลงไปพร้อมกับใจถึงๆ ลึกกว่า 10 เมตรเพื่อสำรวจความเรียบร้อย เสร็จสิ้นภารกิจแยกย้ายกลับบ้าน ดิฉันพายเรือไม่ทันเกือบจะถูกทิ้งให้อยู่ในน้ำคนเดียวซะแล้วล่ะค่ะ

เรายกตุ้มขึ้นจากน้ำ ปรากฏว่ามีปลามากินข้าวในตุ้มที่วางเป็นเหยื่อไว้เพียงสองตัวเท่านั้น แม้มีจำนวนน้อย แต่หนึ่งในนั้นคือปลายอนที่อพยพมาตามธรรมชาติ ซึ่งพ่ออุดมบอกว่าไม่เห็นมาหลายปี

เมื่อสัญญาณแห่งความหวังเกิดขึ้น ชาวปากมูลจึงรวมตัวกัน ทำพิธีรับขวัญปลาและสืบชะตาริมฝั่งแม่น้ำสองสี ถือเป็นประเพณีสำคัญของคนลุ่มน้ำแห่งนี้

14 ปีที่รอคอย เขื่อนปากมูลกลับมาเปิดตรงกับฤดูปลาอพยพอีกครั้ง ช่วยคืนความอุดมสมบูรณ์ให้กับลำน้ำมูล  สายน้ำที่หล่อเลี้ยงชีวิตและจิตวิญญาณ นักท่องเที่ยวไม่เพียงได้ชมแม่น้ำสองสี แต่ยังได้สัมผัสวิถีดั้งเดิมของคนหาปลาที่หวนกลับมาอีกครั้ง

วาเนสสา สมัคศรุติ

รายงาน